ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Salmonidae
ΓΕΝΟΣ: Salmo
ΕΙΔΟΣ: trutta, macrostigma, farioides, macedonicus, pelagonicus, peristericus, louroensis
ΚΟΙΝΟ ΟΝΟΜΑ: Άγρια Πέστροφα, Brown Trout, Fario

Η άγρια πέστροφα, μέλος της οικογένειας Salmonidae, αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά ψάρια των ορεινών και ημιορεινών ποταμών της Ελλάδας και της Ευρώπης. Ανθεκτική, ευαίσθητη στις αλλαγές του περιβάλλοντος και με απόλυτη εξάρτηση από το φυσικό της οικοσύστημα, η πέστροφα είναι δείκτης καθαρού νερού και οικολογικής ισορροπίας.

Ταξινόμηση & Ενδημικά Είδη στην Ελλάδα

Ανήκει στο γένος Salmo και μέχρι πρόσφατα όλα τα ελληνικά είδη κατατάσσονταν ως υποείδη της Salmo trutta. Σήμερα, αρκετοί ενδημικοί πληθυσμοί αναγνωρίζονται ως διακριτά είδη, λόγω γενετικών διαφορών που αναπτύχθηκαν από τη μακροχρόνια απομόνωση στα ποτάμια:

  • Salmo farioides – Ιονική Πέστροφα

  • Salmo macedonicus – Πέστροφα Νέστου

  • Salmo pelagonicus – Πέστροφα Πελαγονίας

  • Salmo peristericus – Πέστροφα Πρέσπας

  • Salmo louroensis – Πέστροφα Λούρου

Τα ποτάμια ως κλειστά οικοσυστήματα δημιούργησαν μοναδικές εξελικτικές πορείες, με μικρές ή μεγάλες γενετικές διαφοροποιήσεις.

Χαρακτηριστικά

Η πέστροφα έχει λεπτό, υδροδυναμικό σώμα, καλυμμένο με μικρά, φωτεινά λέπια. Το στόμα της είναι μεγάλο, με δόντια ακόμα και στη γλώσσα, ενώ χαρακτηριστικό της οικογένειας είναι το λιπώδες πτερύγιο, ένα μαλακό πτερύγιο χωρίς ακτίνες, ανάμεσα στο ραχιαίο και το ουραίο.

Η ράχη της έχει αποχρώσεις καφέ, πράσινου ή γκρι, ενώ στο σώμα εμφανίζονται μαύρες και κόκκινες κηλίδες, οι οποίες μπορεί να εξαφανιστούν σε μεγάλα, ώριμα άτομα. Σε αντίθεση με την ιριδίζουσα πέστροφα, η ουρά της είναι χωρίς κηλίδες.

Μπορεί να φτάσει σε μήκος 140 εκ. και να ξεπεράσει τα 30 κιλά, αν και τέτοια μεγέθη είναι εξαιρετικά σπάνια.

Περιβάλλον & Θερμοκρασία

Ζει αποκλειστικά σε κρύα, καθαρά και πλούσια σε οξυγόνο νερά, με θερμοκρασίες από 4 έως 27°C. Η ιδανική θερμοκρασία δραστηριότητας είναι μεταξύ 12–16°C. Κάτω από τους 4°C σταματά η ανάπτυξή της, ενώ σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες μειώνει την όρεξή της και αναζητά δροσερότερα, βαθύτερα σημεία.

Διατροφή

Η πέστροφα είναι σαρκοφάγο αρπακτικό. Η διατροφή της περιλαμβάνει:

  • 80%: προνύμφες εντόμων (mayflies, stoneflies, caddisflies)

  • 20%: υδρόβια και ιπτάμενα έντομα, μικρά ψάρια, καρκινοειδή, αμφίβια

Καθώς μεγαλώνει, αναζητά μεγαλύτερη τροφή για ενεργειακή κάλυψη, επεκτείνοντας τη δίαιτά της με ψαράκια και άλλα υδρόβια σπονδυλωτά.

Αναπαραγωγή

Η πέστροφα είναι ανάδρομο ψάρι, επιστρέφει δηλαδή στις πηγές όπου γεννήθηκε για να αναπαραχθεί. Το φθινόπωρο και τον χειμώνα, με την πρώτη αύξηση της ροής των ποταμών, το θηλυκό σκάβει ένα λάκκο σε χαλίκι και αποθέτει τα αυγά του – περίπου 2.000 αυγά ανά κιλό σωματικού βάρους.

Η γονιμοποίηση γίνεται τη νύχτα και αν οι συνθήκες είναι σταθερές, τα αυγά εκκολάπτονται σε 40–50 ημέρες. Η αναπαραγωγή διαρκεί από Οκτώβριο έως και Φεβρουάριο, ανάλογα με την περιοχή και τις καιρικές συνθήκες.

Απειλές και Κίνδυνοι

Οι βασικοί κίνδυνοι για την άγρια πέστροφα δεν προέρχονται από τη φύση, αλλά από τον άνθρωπο:

  • Μόλυνση των ποταμών από γεωργικά και βιομηχανικά απόβλητα

  • Υδροηλεκτρικά έργα και φράγματα που εμποδίζουν τη μετανάστευση

  • Αντλήσεις νερού που μειώνουν τη ροή και ξεραίνουν τα ρέματα

  • Λαθραλιεία λόγω ελλιπούς επιτήρησης

  • Γενετική μόλυνση από απελευθερώσεις μη-τοπικών γενών ή ιχθυοτροφείων

Ο υβριδισμός και η απώλεια τοπικών γονιδίων αποτελούν σοβαρό κίνδυνο για τη διατήρηση των ενδημικών ειδών.

Η άγρια πέστροφα είναι κάτι περισσότερο από ένα ψάρι. Είναι οικολογικός δείκτης, κομμάτι της πολιτισμικής κληρονομιάς πολλών περιοχών, και ένα αριστούργημα της φυσικής εξέλιξης. Η προστασία των πληθυσμών της δεν είναι απλώς υποχρέωση – είναι πράξη ευθύνης απέναντι στο φυσικό μας περιβάλλον.