Τις τελευταίες δεκαετίες, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες, έχει παρατηρηθεί μια επικίνδυνη και ολοένα αυξανόμενη πρακτική: η αυθαίρετη και παράνομη επέμβαση στις κοίτες ορεινών ρεμάτων με τη χρήση βαρέων μηχανημάτων, με σκοπό τη δημιουργία πρόχειρων φραγμάτων ή λιμνοδεξαμενών για τουριστική ή ιδιωτική χρήση.

Η πρακτική αυτή δεν είναι απλώς περιβαλλοντικά επιζήμια – είναι και νομικά, κοινωνικά και ηθικά απαράδεκτη. Στο παρόν άρθρο αναλύουμε τους βασικούς λόγους για τους οποίους τέτοιες επεμβάσεις πρέπει να σταματήσουν άμεσα.

1. Καταστροφή υδρόβιων οικοσυστημάτων

Η φυσική ροή ενός ορεινού ποταμού δεν είναι απλώς νερό που κυλά. Είναι ο μηχανισμός που διατηρεί ζωντανό ένα πολύπλοκο υδάτινο και παρόχθιο οικοσύστημα:

  • Καταστροφή ενδιαιτημάτων: Πολλά είδη –όπως η άγρια πέστροφα, διάφορα αμφίβια, υδρόβια έντομα και μαλάκια– εξαρτώνται από τη σταθερή θερμοκρασία, τη ροή και την υφή του υποστρώματος για να αναπαραχθούν και να επιβιώσουν.

  • Θόλωση και ρύπανση του νερού: Η αναμόχλευση της κοίτης από μηχανήματα προκαλεί αιώρηση φερτών υλών, μειώνοντας τα επίπεδα οξυγόνου και επιβαρύνοντας τη φυσική καθαρότητα του νερού.

  • Αλλοίωση της βιοποικιλότητας: Οι τεχνητές αλλαγές στη ροή και στη θερμοκρασία του νερού διαταράσσουν τη φυσική ισορροπία του ποταμού, προκαλώντας επικράτηση ορισμένων ειδών εις βάρος άλλων – μερικές φορές οδηγώντας και σε τοπικές εξαφανίσεις.

2. Ενίσχυση της διάβρωσης και αποσταθεροποίηση της κοίτης

Η κοίτη ενός ποταμού δεν είναι τυχαία διαμορφωμένη. Έχει εξελιχθεί μέσα στους αιώνες από τη φυσική ροή του νερού, με αρμονική σχέση μεταξύ υδάτων, φερτών υλικών και φυτικής κάλυψης. Όταν αυτή η ισορροπία διαταράσσεται από ανθρώπινες παρεμβάσεις:

  • Καταρρέει η φυσική δομή της κοίτης και των πρανών, καθώς απομακρύνονται κρίσιμα υλικά (βράχοι, άμμος, ρίζες).

  • Ενισχύεται η διάβρωση, με τα νερά να "τρώνε" τις όχθες και να αποσταθεροποιούν τις πλαγιές, ιδιαίτερα μετά από βροχοπτώσεις.

  • Δημιουργούνται φραγές και απότομες αλλαγές στη ροή του νερού, καθώς τα παρασυρμένα φερτά υλικά εναποτίθενται αλλού, αυξάνοντας τον κίνδυνο πλημμυρών.

  • Υποβαθμίζεται το τοπίο μακροπρόθεσμα, αφού η αυξανόμενη διάβρωση αλλάζει το φυσικό ανάγλυφο και καθιστά το περιβάλλον εχθρικό τόσο για την άγρια ζωή όσο και για τον άνθρωπο.

3. Νομικές απαγορεύσεις και ποινικές ευθύνες

Η επέμβαση σε κοίτες ποταμών και ρεμάτων χωρίς τις απαιτούμενες άδειες είναι αυστηρά παράνομη:

  • Η κοίτη ανήκει στο Δημόσιο και προστατεύεται ως κοινόχρηστος φυσικός πόρος (Σύνταγμα, άρθρο 24· Ν. 1650/1986· Ν. 4258/2014).

  • Απαγορεύεται ρητά η αυθαίρετη μεταβολή της φυσικής ροής ή η αλλοίωση της υφής της κοίτης, ακόμα και για «προσωρινές» ή «τουριστικές» ανάγκες.

  • Οι παραβάτες αντιμετωπίζουν βαριά διοικητικά πρόστιμα, ποινικές διώξεις (αδικήματα περιβαλλοντικής υποβάθμισης) και υποχρέωση πλήρους αποκατάστασης του φυσικού περιβάλλοντος.

4. Προώθηση της ψευδαίσθησης «οικοτουριστικής ανάπτυξης»

Συχνά τέτοιες παρεμβάσεις παρουσιάζονται από τοπικούς φορείς ή ιδιώτες ως "ήπιες αναπλάσεις" ή "αναβάθμιση τουριστικών υποδομών". Στην πραγματικότητα:

  • Υποβαθμίζουν την αυθεντικότητα του τοπίου, μετατρέποντας ένα φυσικό οικοσύστημα σε τεχνητή δεξαμενή με αλλοιωμένα χαρακτηριστικά.

  • Ενθαρρύνουν μαζικό τουρισμό χωρίς περιβαλλοντική ευαισθησία, οδηγώντας σε ρύπανση, ηχορύπανση και καταστροφή της παρόχθιας ζώνης.

  • Προωθούν τη λογική "κατανάλωσης" της φύσης αντί για την υπεύθυνη απόλαυση και προστασία της.

Η αληθινή ανάπτυξη είναι βιώσιμη, ήπια και σε αρμονία με τη φύση, όχι προϊόν επέμβασης με μηχανήματα και μπετόν.

5. Πώς μπορούμε να απολαμβάνουμε τα ποτάμια χωρίς να τα καταστρέφουμε

Η επαφή με τα ορεινά ποτάμια μπορεί και πρέπει να γίνεται με τρόπο που προστατεύει, όχι που πληγώνει:

  • Αναψυχή χαμηλής όχλησης: πεζοπορία, φωτογράφιση, παρατήρηση πουλιών, ψάρεμα με τεχνικές catch & release, μπάνιο σε φυσικές βάθρες, χωρίς καμία μετατροπή του τοπίου.

  • Ήπιες υποδομές: μονοπάτια, μικρές γέφυρες, παραποτάμιους(εκτός της κοίτης) χώρους αναψυχής με ξύλινα παγκάκια, ενημερωτικές πινακίδες για τη βιοποικιλότητα και τους κινδύνους των παρεμβάσεων.

  • Περιβαλλοντική εκπαίδευση: καμπάνιες ευαισθητοποίησης για μαθητές, επισκέπτες και τοπικούς πληθυσμούς, ώστε να αναδειχθεί η αξία των ορεινών ποταμιων.

Η επέμβαση στις κοίτες ορεινών ποταμών με σκοπό την τεχνητή δημιουργία φραγμάτων και λιμνών για μπάνιο δεν είναι μια "αθώα καλοκαιρινή συνήθεια". Είναι μια περιβαλλοντικά καταστροφική πρακτική, παράνομη και μακροπρόθεσμα επιζήμια για την ίδια την κοινωνία που νομίζει πως ωφελείται από αυτή.

Η φύση δεν έχει ανάγκη από τσάπες και μπετονιέρες για να μας προσφέρει χαρά. Έχει ανάγκη από σεβασμό, γνώση, αυτοσυγκράτηση. Μόνο έτσι θα την έχουμε σύμμαχο και πηγή ζωής – όχι θύμα των επιθυμιών μας.